پرش به محتوا
در ایران این وزارتخانه از سال ۱۳۴۳ که از وزارت فرهنگ جدا گردید مسئولیت آموزش عالی (دانشگاهها) را نیز عهدهدار بودهاست؛ اما پس از تشکیل وزارت علوم، برای ادارهٔ امور دانشگاهها و امور پژوهشی در سطوح عالی، وزارت آموزش و پرورش وظیفهٔ آموزش رایگان همهٔ افراد در مقاطع پیش دبستان، دبستان، دورهٔ اول متوسطه، دورهٔ دوم متوسطه و همچنین ادارهٔ دانشگاه فرهنگیان برای تربیت معلم و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی را بر عهده دارد. همچنین تمامی مهد کودکها باید برای فعالیت خود از وزارت آموزش و پرورش مجوز بگیرند. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، دارای جداسازی جنسیتی از پایینترین مقطع است و آموزش آن، مفاهیم مذهبی (دین رسمی کشور) را به همراه دارد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، آموزش در ایران به شکل کلی، «اسلامیسازی» شد.
قانون اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش
فصل اول – اهداف اساسی وزارت آموزش پرورش
ماده ۱ – تقویت و تحکیم مبانی اعتقادی و معنوی دانشآموزان از طریق تبیین و تعیین
اصول و معارف احکام دین مبین اسلام و مذهب حقهجعفری اثنیعشری بر اساس عقل، قرآن
و سنت معصومین (ع).
تبصره ۱ – وزارت آموزش و پرورش موظف است طبق اصل ۱۲ قانون اساسی در مناطقی که
پیروان دیگر مذاهب اسلامی سکونت دارند ترتیبیاتخاذ نماید که آموزش تعلیمات دینی
دانشآموزان مطابق فقه مذهب آنان باشد.
تبصره ۲ – اقلیتهای دینی شناخته شده طبق اصل ۱۳ قانون اساسی در تألیف کتب درسی
دینی و تدریس آنها بر اساس کتب دینی و آیین و سنتخود در مدارس خود با نظارت وزارت
آموزش و پرورش آزادند.
ماده ۲ –
۱ – رشد فضائل اخلاقی و تزکیه دانشآموزان بر پایه تعالیم عالیه اسلام.
۲ – تبیین ارزشهای اسلامی و پرورش دانشآموزان بر اساس آنها.
۳ – تقویت و تحکیم روحیه اتکال به خدا و اعتماد به نفس.
۴ – ایجاد روحیه تعبد دینی و التزام عملی به احکام اسلامی.
۵ – ارتقاء بینش سیاسی بر اساس اصل ولایت فقیه در زمینههای مختلف جهت مشارکت
آگاهانه در سرنوشت سیاسی کشور.
۶ – ایجاد زمینههای لازم برای حفظ و تداوم استقلال فرهنگی، اقتصادی و سیاسی از
طریق آشنا ساختن دانشآموزان به علوم و فنون و صنایع و حرفمورد نیاز جامعه بر
اساس اولویتهای موجود در کشور.
۷ – شناخت و شکوفا کردن و پرورش استعدادهای دانشآموزان و تقویت روح بررسی و تتبع
و تحقیق و ابتکار و خلاقیت در تمام زمینههای علمی،فنی، فرهنگی و علوم بررسی با
تأکید بر نفی روحیه مدرکگرایی.
۸ – رشد دادن و تقویت روحیه عدالتپذیری و عدالتگستری و ظلمستیزی و مبارزه با
تبعیضات ناروا و حمایت از مظلومین و مستضعفین.
۹ – تقویت روحیه دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منکر به عنوان وظیفهای
همگانی و متقابل.
۱۰ – ایجاد روحیه پاسداری از قداست و استواری بنیان و روابط خانواده بر اساس
تعالیم عالیه اسلام.
۱۱ – ایجاد روحیه احترام به قانون و التزام به اجرای آن و حمایت از برخورداری عموم
مردم از حقوق قانونی خویش.
۱۲ – ایجاد و تقویت روحیه اخوت اسلامی و تعاون عمومی و انفاق و ایثار.
۱۳ – ایجاد روحیه صرفهجویی قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر و مصرفزدگی.
۱۴ – تقویت حس مسئولیت و اهتمام به امور مسلمین و پایبندی به نظم و انضباط.
فصل دوم – محدوده کلی وزارت آموزش و پرورش
ماده ۳ – آموزش و پرورش به دو بخش کلی آموزش عمومی و آموزش نیمه تخصصی به شرح زیر
تقسیم میشود و وزارت آموزش و پرورش که ازاین پس وزارت نامیده میشد عهدهدار
اجرای آن خواهد بود:
الف – آموزش عمومی: شامل ایجاد مهارت لازم در امر خواندن و نوشتن، آموزش مبانی
اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی، علمی و هنری در حدی کههر فرد به طور عام به آن احتیاج
دارد.
ب – آموزش نیمه تخصصی به دو بخش علمی و علمی – عملی (فنی و حرفهای) به شرح ذیل
تقسیم میشود:
۱ – آموزش علمی – عبارت است از آموزشهایی که با توجه به اهداف آموزشهای دوره
متوسطه ضمن تکمیل آموزشهای عمومی با فراهم آوردنمبانی و زمینههای فراگیری علوم
نظری، فرد را از طریق تقویت روحیه استدلال و تفکر با مبادی علوم و فنون آشنا و او
را برای طی مدارج عالیه آمادهمیسازد.
۲ – آموزش علمی – عملی (فنی و حرفهای) – عبارت است از آموزشهایی که فرد را بر
مبنای تعلیم مهارتهایی که جنبه کاربردی و عملی داردجهت احراز شغل و یا حرفه
معینی آماده میسازد و یا بر کارآیی و توانایی افراد شاغل به فنون و حرف
میافزاید.
تبصره ۱ – جهت اشاعه آموزشهای علمی – عملی (فنی و حرفهای) و ایجاد جاذبه برای
ورود به این آموزشها امکان ادامه تحصیل فارغالتحصیلاناین بخش تا عالیترین سطوح
آموزشی باید فراهم گردد.
تبصره ۲ – کلیه وزارتخانهها و مؤسسات دولتی موظفند در جهت تأمین مفاد این ماده
در چهارچوب ضوابط کلی آموزشی کشور با وزارت همکارینمایند.
فصل سوم – اصول و مبانی و خط مشی کلی وزارت آموزش و پرورش
ماده ۴ – بر اساس تقدم رتبی تزکیه بر تعلیم، تربیت اسلامی در نظام آموزش و پرورش
جایگاه ویژهای دارد علاوه بر انتخاب معلمانی که خود بایدمتصف به صفات کریمه
باشند جهت تقویت بنیه تربیتی نظام، واحد امور تربیتی در سطح معاونت وزارت تشکیل
میشود.
ماده ۵ – برخورداری از آموزشهای عمومی برای کلیه دانشآموزان کشور باید به
گونهای باشد که بر حسب استعداد و جنس بتوانند از تعلیماتمناسب جهت شکوفایی
خلاقیتها بهرهمند شوند.
ماده ۶ – آموزشهای نظری باید به نحوی برنامهریزی و اجرا شود که دانشآموزان ضمن
ممارست، کارهای عملی و تجربی متناسب با سن و جنس ورشته تحصیلی آنها با رعایت
اولویتهای منطقهای و شرایط بومی حداقل یک مهارت مورد نیاز جامعه را کسب نمایند.
ماده ۷ – به منظور تعمیم و توسعه آموزش و پرورش کشور، زمینههای جلب مشارکت مردم
در امر آموزش و پرورش از هر طریق ممکن فراهم آید.
تبصره – وزارت مکلف است به اشخاص حقیقی و حقوقی که دارای صلاحیتهای علمی و
اخلافی بوده و متقاضی تأسیس و اداره مدارسابتدایی، راهنمایی و متوسطه با هزینه
خود و همیاری مردم و اولیاء دانشآموزان باشند و متعهد شوند که در چهارچوب
سیاستها و اهداف جمهوریاسلامی ایران فعالیت نمایند مجوزهای لازم را اعطاء کند.
حدود صلاحیت علمی و اخلاقی متقاضیان به تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
ماده ۸ – وزارت، به گزینش و تربیت بهترین و کارآمدترین معلمان برای دوره ابتدایی
اقدام مینماید.
ماده ۹ – در جهت تأمین اهداف تربیتی و آموزشی و هنری کودکان و نوجوانان هماهنگی و
همکاری وزارت ارشاد اسلامی و سازمان صدا و سیماالزامی است.
تبصره – آییننامه اجرایی این ماده توسط وزارت آموزش و پرورش، ارشاد اسلامی و
سازمان صدا و سیما تهیه و به تصویب هیأت وزیران میرسد.
فصل چهارم – وظایف وزارت آموزش و پرورش
ماده ۱۰ – وزارت دارای وظایف زیر است:
۱ – تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش بر اساس قانون مصوب ۵۸.۱۱.۲۷ و اصلاحیههای
آن.
۲ – قانون تشکیل شورای منطقهای و حدود وظایف و اختیارات آن به تصویب مجلس شورای
اسلامی خواهد رسید.
۳ – تهیه و تدوین مقررات و تنظیم لوایح مربوط به وظایف محوله.
۴ – تهیه و پیشنهاد برنامههای میان مدت و بلند مدت در جهت تأمین اهداف و آموزش و
پرورش.
۵ – همکاری با وزارتین فرهنگ و آموزش عالی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر
دستگاههایی که به نحوی در امر آموزش دخالت دارندجهت هماهنگ نمودن آموزشها در
چهارچوب نظام آموزشی کشور.
تبصره ۱ – آییننامه اجرایی این بند توسط وزارت و دیگر دستگاههای اجرایی که به
نحوی در امر آموزش دخالت دارند، تهیه و به تصویب هیأتوزیران میرسد.
تبصره ۲ – مرجع تشخیص دستگاههایی که به نحوی در امر آموزش دخالت دارند شورای
عالی انقلاب فرهنگی میباشد.
۶ – تأمین و تدارک نیازمندیهای آموزشی و پرورشی (مکان تجهیزات، امکانات دیگر
آموزشی و کمک آموزشی) .
۷ – تألیف و طبع و توزیع کتب درسی و نشریات کمک آموزشی بر اساس برنامهریزیهای
زمان بندی شده در چهارچوب نظام آموزشی با رعایتاصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی
ایران و با رعایت بافت متناسب زندگی روستایی، عشایری و شهری.
۸ – زیر پوشش قرار دادن کلیه کودکان لازمالتعلیم و تقویت نهضت سوادآموزی.
۹ – آموزش مستمر معلمان و کارکنان وزارت به منظور ارتقاء سطح توانایی شغلی آنان.
۱۰ – جذب و انتخاب افراد صالح برای تعلیم و تربیت از طریق گزینش.
۱۱ – تأمین نیاز نیروی انسانی آموزشی و پرورشی وزارت از طریق ایجاد دانشسراها و
مراکز تربیت معلم و آموزشکدههای فنی و حرفهای.
۱۲ – توسعه و تعمیم تربیت بدنی به ویژه مربوط به فنون نظامی در سطح مدارس و مراکز
آموزشی وابسته به وزارت با هماهنگی دستگاههایذیربط.
۱۳ -انجام اقدامات لازم به منظور تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت جسمی، روانی و
اجتماعی دانشآموزان کشور با همکاری وزارت بهداشت، درمانو آموزش پزشکی.
تبصره – آییننامه اجرای این بند مشترکاً توسط وزارتین آموزش و پرورش و بهداشت،
درمان و آموزش پزشکی تهیه و به تصویب هیأت وزیرانخواهد رسید.
۱۴ – صدور اجازه تأسیس و نظارت مستمر بر مدارس وابسته به مردم و دیگر دستگاههای
اجرایی و آموزشگاههای آزاد.
۱۵ – ایجاد و اداره مدارس ایرانیان مقیم خارج از کشور با هماهنگی وزارت امور
خارجه.
۱۶ – نظارت بر اجرای صحیح و دقیق کلیه آییننامهها و سنجش و ارزیابی نتایج حاصله
از برنامهها.
۱۷ – برقراری ارتباط با مؤسسات بینالمللی و مؤسسات سایر کشورها در زمینه مسائل
آموزش و پرورش با هماهنگی وزارت امور خارجه درچهارچوب سیاستهای کلی کشور.
۱۸ – تأسیس مراکز فنی و حرفهای در جهت تأمین اهداف این قانون.
۱۹ – بکارگیری امکانات ویژه و انجام اقدامات لازم در زمینه تعلیم و تربیت فرزندان
شهدا و مفقودین و اسراء با همکاری و هماهنگی بنیاد شهیدانقلاب اسلامی.
۲۰ – همکاری و هماهنگی با دستگاههای ذیربط نسبت به ارتقاء سطح آموزش علمی و عملی
محصلین و مدرسین فنی و حرفهای.
۲۱ – ایجاد شرایط و امکانات مناسب به منظور ارائه آموزشهای نظامی در آموزشگاهها.
۲۲ – تأمین آموزش و پرورش رایگان برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه.
۲۳ – وزارت موظف است از طریق ایجاد و تقویت مدارس استثنایی نیاز افراد عقبمانده
را تأمین کند.
۲۴ – توجه لازم به هنر و تلطیف ذوق و عواطف دانشآموزان و پرورش خلاقیتهای هنری
آنان و نیز استفاده از هنر در فعالیتهای آموزشی وتربیتی.
۲۵ – اهتمام بیشتر جهت تعلیم و تربیت دانشآموزان بیسرپرست بیبضاعت و یا
دانشآموزانی که اولیاء آنها فاقد صلاحیت سرپرستی باشند باهمکاری دستگاههای
ذیربط.
۲۶ – ارتباط مستمر با اولیاء دانشآموزان و استمداد از آنها در تعلیم و تربیت با
توجه به نقش عظیم خانواده در این امر خطیر.
۲۷ – برنامهریزی و اجرای برنامههای جاذب و متنوع به منظور استفاده مفید و سازنده
از اوقات فراغت دانشآموزان در محدوده اعتبارات مصوبدستگاههای اجرایی ذیربط و با
استفاده از کمکهای مردمی.
ماده ۱۱ – وزارت موظف است ظرف ۶ ماه از تاریخ تصویب این قانون تشکیلات تفصیلی خود
را بر اساس مفاد این قانون تهیه و به تأیید سازمانامور اداری و استخدامی کشور
برساند.
ماده ۱۲ – تغییر بنیادی نظام آموزشی و پرورشی مقاطع تحصیلی بر اساس این قانون به
تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.
ماده ۱۳ – آییننامه اجرایی این قانون ظرف ۶ ماه توسط وزارت تهیه و به تصویب هیأت
وزیران خواهد رسید.
قانون فوق مشتمل بر سیزده ماده و نه تبصره در جلسه علنی روز یک شنبه بیست و پنجم
بهمن ماه یک هزار و سیصد و شصت و شش مجلس شورایاسلامی تصویب و در تاریخ ۱۳۶۶.۱۲.۴
به تأیید شورای نگهبان رسیده است.
رییس مجلس شورای اسلامی – اکبر هاشمی